OCULI moribundo

OCULI moribundo
ante ipsum animae exitum, nec tactu, nedum pressurâ digitorum, utcumque leviusculâ quidem, apud Hebraeos regulariter claudebantur; ne inde qui sic clauderet, adeo infirmo mortem forte acceleraret. Mortuo vero claudi ab adstantibus, maxime propinquis, oculos, tum apud eos, tum apud Graecos Romanosque in usu fuisse, testimonia habentur satis obvia. Et forsan ex humanitate passim ac semper id in more fuit positum. Moribundis autem, seu adeo aegris, ut animam essent iamiam exhalaturi, adeoque ante mortem Oculos claudi, nec apud istos crebro expresse occurrit. Visum quidem nonnullis, de usu illo capiendum esse, quod ex Varronis reliquiis habetur de Lege sive Maenia sive Maevia, apud Nonium Marcellum, Sugillare, inquit, obcludere. Varro Geminis (dramate eius sic dicto) Contra lex Maenia est, in pietate, ne filii Parentibus luci clare sugillent oculos, ubi Antonius Augustinus, hoc est, ne Oculos clauderent, quod per translationem forte dictum est, videlicet ne mortem eorum maturarent. Quod si ita, certe testimonium hoc est, ante etiam a filiis Oculos parentum moribundorum claudi esse solitos, ut etiam et postmodum et ante ab aliis. Sed aliter multo intelligitur Lex illa, Iac. Gutherio de Iure Manium l. 1. c. 13. Ioh. Kirchmanno interim cum Augustino praefato consentiente, de Funer. Rom. l. 1. c. 6. Sane et quod Cynthiae umbra, in propertii somnio, illi dixit, iuxta editiones vetustiores l. 4. Eleg. 7. v. 23.
At mihi non Oculos quisquam inclinavit euntes,
Unum impetrâssem, te revocante, diem:
morem illum sapere videtur. Oculi enim euntes, sunt animam exspirantis, necdum mortui. Sed in recentioribus, ex Ios. scaligeri MS. legitur, inclamavit euntes, ubi tangit morem, invit ille, claudendi oculos morientis, cum inclamatione nominis illius. At vero inclamationis huiusmodi meminit Servius Honoratus ad Aen. l. 3. ut opinionis tantum quorundam, eorum mortuorum nomina ter vocari, qui in aliena terra dimittuntur, iuxta illud de Polydoro ibi, atque illud alibi, Aen. l. 6. v. 505.
Tunc egomet tumulum Rhoeteo in littore inanem
Constitui et magnâ ter Manes voce vocavi.
Atque sic de iam mortuis, nec interim omnibus, nec de Oculis, ut videtur, euntibus, fuerit intelligendum. Sed si inclinavit apud Propertium retineatur, et advertatur pentameter, quô innui videtur, etiam Oculos illo, euntes licêt, ad occlusionem, in clinante eamque revocante, unum saltem vitae nihilominus diem potuisse insuper impertrari, haud ita dissonum est, ut de moribunda se (iuxta morem) nondum mortua, Cynthiam locutam esse, arbitremur. Quo et illud spectat a Polynice, ex vulneribus moribundo, Iocastae matri suae dictum, ut nuntiums refert, apud Eurip. Phoeniss. Act. V.
Συνάρμοσον δὲ βλέφαρά μοι τῇ σῇ χειρὶ,
Μῆτερ ῾τίθησι δ᾿ αὐτὸς ὀμμάτων ἔπἰ
Καὶ χαίρετ᾿. ἤδη γάρ με προβάλλει σκότος.
Conde scu compone palpebras meas tuâ manu,
Mater (oculis autem ipse imposuitmanum)
Et valete; iam enim circumstant me tenebrae.
Uti et illud Lucani, de Argo, animam efflaturo, l. 3. v. 738.
—— Vox sauces nulla solutas
Prosequitur: tacitô tantum petit Oscula vultu,
Invitatque patris, claudenda ad lumina, dextram.
Quin et forsan Penelopes illud ad Ulyssem, apud Ovid. Ep. 1 v. 113.
Respice Laerten; ut iam sua lumina condas, Extremum Fati sustinet ille diem.
Accedat, quod Val. Max. l. 2. c. 6. §. 8. narrat, de summae apud Ceienses (Graeciae Insulanos) dignitat s femina, quae, postquam venenum cicutâ temperatum mori exporens hauserat, cum iam visceribus rigorem et cordi imminere esset locuta; filiarum manus ad supremum opprimendorum oculorum officium advocavit. Coeterum Hebraei, de claudendis moribundi Oculis, ad hunc modum, in Gemara et Misna, Non claudunt, inquiunt, morientem (i. e. neutiquam claudendi sunt moribundorum oculi) nec Sabbathô, necdie aliquô profestô (i. e. non omnino) tempore seu momentô, quo exhalaturus est animam. Et qui claudit in exitu animae, effundit is sanguinem. In morientibus namque seu aegris usque ad mortem, mollissime habendis perquam esse solliciti solebant, tactuque ac motu etiam levissimô accelerari mortem eorum credebant. Sed vero in Talmude Babylonico, ad Misnam iam allatam, statim sequitur hoc, de claudendis per Oleum Oculis, in nonnullis editis, Legitur etiam, Rabbi Rasbbam docuisse, siquis vellet Oculos Morientis claudere, insufflandum illi vinum in nares eius et imponendum oleum, inter palpebras oculorum eius, atque digitos eius prehendendos pollice suô utrôque, indeque sponte clausos illos fore. Dum vero loquitur hîc tum Misna, tum Gemara, de non claudendis Oculis morienti, in ipso animae exitu, proxime adicitur illud τοῦ Rashbam, de moriente, adeoque nec forte de alio morientium genere capiendum, quam quod moribundorum nomine, i. e. hactenus vivorum, palam venit. Quo modo si res capiatur, ex disciplina veteri circa Moribundos, quae pro locorum saeculorumque discrimine, uti alia non pauca, aliter atque aliter se procul dubio habuit, sequetur ita, oleum et digitorum appositionem, in ipso spiritus exitu, adhibere, fas etiam ex more fuisse etc. Vide Ioh. Selden. de Synedr. veter. Hebr. l. 2. c. 7. §. 12. et Casp. Barthium Animadversion, ad Stat. Part. 2. p. 586. alibique passim, quibus adde Gerh. Ioh. Vossium de Idolol. l. 3. c. 23. 68. et l. 4. c. 12. 39. et 82. ubi de Oculis multa egregia.

Hofmann J. Lexicon universale. 1698.


Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.